พงษ์ศักดิ์ เชาว์วันกลาง
นักวิชาการสาธารณสุข 5.

คุณค่าสารอาหาร..เริ่มต้นที่นมแม่..

 

ครั้งแรกในห้องคลอดที่พยาบาลนำลูกมาวางบนหน้าอกคุณ เด็กจะไขว่คว้า หาหัวนมคุณและพร้อมจะดูดทันที ซึ่งเป็นสัญชาตญาณของเด็กแรกเกิด คุณยังไม่มีน้ำนม มีแต่นมน้ำเหลืองไหลออกมา นมน้ำเหลืองนี้จะเข้าไป เป็นชั้นฟิล์มบางๆ เคลือบผนังกระเพาะและลำไส้ของลูก และมีแอนติบอดี้ หลายตัวคุณควรดื่มนมอย่างน้อยวันละ 3 ลิตรและให้ลูกดื่มนมบ่อย ๆ เพื่อกระตุ้น ให้น้ำนมไหลหลังคลอด 3-5 วัน น้ำนมจะเริ่มไหลออกมา คุณจะทราบได้ทันที เพราะเต้านมจะบวมและขยายใหญ่ขึ้น จะรู้สึกร้อนวูบวาบและตึงเป็นพิเศษ แต่ไม่ต้องกังวล หน้าอกของคุณจะปรับตัวได้อย่างรวดเร็วสำหรับการผลิตน้ำนม
เมื่อเต้านมบวมขึ้นและเจ็บ ให้ใช้หมอนอิงวางรองตั้งแต่รักแร้ถึงนม..

สารอาหารที่เหมาะสม
...ช่วงที่ลูกดื่มนมแม่ สารอาหารที่หลากหลายและมีคุณค่าเป็นสิ่งสำคัญมาก (คุณต้องการอีกประมาณ 500 แคลอรี) เด็กแรกเกิดหลายคนมีอาการตะคริว ที่ท้องจึงควรวางแผนโภชนาการให้ดี
@ กะหล่ำปลี หัวหอม เมล็ดถั่ว ต้นกระเทียมหัวผักกาด
และพืชที่มีรสชาติเผ็ดร้อน ทั้งหลายทำให้ท้องอืด
@ ทารกอาจจะแพ้น้ำอัดลม
@ ชาชะเอมหรือยี่หร่าฝรั่งช่วยการทำงานของลำไส้
@ ผักและผลไม้รสเปรี้ยวอาจทำให้เกิดผื่นผ้าอ้อม

ความถี่ในการดื่มนมต่อวัน
อายุ
จำนวนครั้ง
สัปดาห์ที่ 2
5 - 8 ครั้ง
สัปดาห์ที่ 3
5 - 7 ครั้ง
สัปดาห์ที่ 4
5 - 6 ครั้ง
สัปดาห์ที่ 5
5 - 6 ครั้ง
สัปดาห์ที่ 6 - 8
5 - 6 ครั้ง
เดือนที่ 3 - 4
4 - 5 ครั้ง
เดือนที่ 5
5 ครั้ง
เดือนที่ 6
4 ครั้ง
สิ่งที่คุณแม่มือใหม่มักไม่ทราบ ก็คือ ..
...แม่ไม่สามารถควบคุมการดูดนมของลูกได้ว่าจะให้ลูกดูดเท่าไร หรือลูกอิ่มหรือยัง สมัยก่อนเราจะชั่งน้ำหนักทุกครั้งก่อนและหลังจากที่ลูกกินนมแต่ละครั้ง ปัจจุบันพยาบาลผดุงครรภ์ไม่แนะนำให้ทำเช่นนั้น เพราะจะทำให้แม่เครียด และลดความเชื่อมั่นในพัฒนาการของลูก แต่ให้คอยสังเกตลูก.. สัปดาห์ที่แล้วลูกใส่เสื้อเบอร์นี้พอดี ตอนนี้เบอร์เดียวกันก็คับเสียแล้ว.. แปลว่าเจ้าตัวน้อยของคุณโตขึ้นและมีพัฒนาการ อีกอย่างที่ควรทราบ ร่างกายของคุณจะผลิตน้ำนม ตามความต้องการของลูก ถ้าลูกหิวบ่อยและกินจุ ร่างกายก็จะผลิตน้ำนมมากขึ้นโดยอัตโนมัติ ถ้าจำนวนครั้ง ที่ดื่มน้อยลง หรือลูกคุณดื่มนมข้างเดียวอิ่ม ร่างกายก็จะผลิตน้ำนมน้อยลง การดูดนมข้างใดข้างหนึ่งไม่ยอมเลิก ไม่ช่วยให้ปริมาณน้ำหนักเพิ่มขึ้น (ถ้าเป็นอย่างนั้น ต้องสลับข้างทุกสิบนาที) แต่อันตรายอยู่ตรงที่หัวนมมีโอกาสมากที่จะเป็นแผล
คุณควรเอาหัวออกจากปากลูกภายในไม่เกิน 30 นาที เวลาที่เหมาะอยู่ที่ 20 นาทีต่อข้าง เด็กจะได้ไม่ดื่มแต่หัวนมใส ๆ แต่ยังได้ดื่มหางนมที่มีแคลอรีสูงด้วย (เรียกว่าครีม)

...คุณแม่หลายคนให้นมทุกครั้งที่ลูกร้องควรเข้าใจเสียใหม่ว่า การที่ลูกร้อง แต่ละครั้งไม่ได้หมายความว่าหิวเหมือนกันหมด แต่อาจเพียงต้องการ เรียกร้องความสนใจหรือให้ใครมาคุยด้วย ไม่ว่าต้องการอะไร เด็กก็ทำได้แค่
เพียงส่งเสียงร้อง ควรทิ้งช่วงให้ห่างกันอย่างน้อยสองชั่วโมงจึงจะให้นมอีกครั้ง ไม่อย่างนั้นจะทำให้แม่เครียดและเสียสุขภาพ ทั้งยังอาจทำให้ลูกท้องอืดได้ด้วย ในเดือนแรกยังไม่ควรกำหนดเวลาและความถี่ตายตัว ขึ้นอยู่กับ
ความต้องการของเด็ก ควรเริ่มให้ลูกกินนมข้างเดียวกับข้างสุดท้ายของมื้อที่แล้ว เพราะส่วนใ่หญ่เด็กจะไม่ดื่มจนหมดและยังเต็มอยู่ถ้าคุณมักจะลืมว่าเป็นข้างไหน เรามีเคล็ดลับให้เอากิ๊บติดผมอันเล็ก ๆ เสียบไว้ที่บราข้างนั้นหรือย้ายแหวน มาไว้ที่มือข้างนั้น

...ถ้าคุณได้รับเชิญไปงานเลี้ยงและหาคนดูแลลูกได้แล้วก็ไปตามสบาย การได้พักบ้างสำคัญต่อจิตใจอย่างมาก แต่ควรพกที่ปั๊มนม และปั๊มนมออก เมื่อถึงเวลาให้นมลูกเด็กไม่จำเป็นต้องหยุดกินนมแม่ ควรปั๊มนมที่เหลือ หลังการให้นมแต่ละครั้ง แล้วนำมาแช่แข็งไว ้(ประมาณ 200 มล.) เมื่อจะใช้ให้นำไปอุ่นในน้ำร้อน

...การให้นมลูกไม่ใช่เพื่อให้ลูกอิ่มเท่านั้น แต่ยังให้ความรู้สึกมั่นคงและปลอดภัย แก่เด็กด้วยเมื่อรู้จังหวะให้นมแล้ว คุณจะมองลูกดูดนมอย่างเป็นสุข ลูกเองก็เช่นกัน เด็กหลายคนจะใช้มือแตะหน้าอกแม่ หรือจับปอยผมเล่น แม่บางคนมีปัญหา ในการหย่านมลูก และให้ลูกดื่มนมนานกว่าที่ตั้งใจไว้ถ้าคุณไม่สามารถให้นมลูกได้ และจะให้นมขวด ไม่จำเป็นต้องไม่สบายใจ นมสำเร็จรูปสมัยนี้มีคุณภาพ เกือบจะเท่ากับนมแม่ ไม่ว่าอย่างไร เด็กก็ยังได้รับความอบอุ่นจากการให้นม ของแม่อยู่ดี

เมื่อไรจึงควรอย่านม..
...เด็กควรได้รับนมแม่อย่างเต็มที่เป็นเวลา 4-6 เดือน (ตั้งแต่เดือนที่ 5 ควรลดนมได้) แต่จะรับประทานต่อไปจนถึงเมื่อไร ก็ขึ้นอยู่กับการตัดสินใจและสภาพการณ์ของแม่ แม่บางคนอาจจะต้องรีบกลับไปทำงาน บางคนลูกเป็นฝ่ายไม่ยอมกินต่อเอง ที่สำคัญคุณไม่ควรรู้สึกไม่สบายใจหรือกดดันในเรื้องนี้ อาจลดการให้นมลูกเหลือวันละครั้ง เพื่อให้ลูกปรับตัว ในการอย่านม ค่อยๆ ลดการให้นมลูกเหลือต่อสัปดาห์หรือต่อเดือนก็ได้